Hala acısını içimizde hissettiğimiz, Marmara Depremi'nin ardından çok önemli adımlar atılmıştı. Bence bu adımların en önemlisi bağımsız yapı denetim firmalarının oluşturulması idi...

Devlet diyordu ki...

"Biz deprem ülkesiyiz. Vatandaşlarımızın can kaybını önlemek bizim sorumluluğumuzda, bu nedenle de deprem yönetmeliği hazırladık. Ancak hazırladığımız yönetmeliğe, müteahhitlerin, belediyelerin ve yapı sahiplerinin uymayacağını bildiğimden, inşaata başladıktan sonra projelerin değiştirileceğini ve yine uygun olmayan yapıların yapılmasından korktuğumdan dolayı, size bir de denetçi atayacağım. Bu denetçi, yapınızı denetleyecek daha sonra belediye doğru mu denetlemiş diye bakacak ve doğru denetlediğine kanaat getirirse belediye başkanının onayına sunacak. İmzaladığı anda da denetçi hak edişini müteahhitten alacak. Bu şekilde de kimse kimseyi dolandıramayacak ve binaların sağlamlığına güvenmeye başlayacağız. Olumsuz bir durum karşısında da kimi suçlayacağımızı bileceğiz."

Yukarıda özetlediğim mantık çerçevesinde binaların yapılması ve denetlenmesi istendi. Ancak yasada o kadar çok açık vardı ki...

Türkiye depremi neredeyse yeni keşfediyordu. Daha doğrusu bu kadar yıkıcı bir felaket olduğuna yeni tanık oluyordu. O zamana kadar genel olarak bölgesel olan depremler sadece bir köyü, bir şehri etkiliyordu. Ancak 1999 Marmara depremi neredeyse tüm Marmara'yı etkilemiş ve yerle bir etmişti. Yüzyılın felaketi olarak adlandırılıyordu.

O güne kadar kulak arkası edilen bilimsel çalışmalar bir anda ülkenin gündemine taşınmaya başlamıştı. Haliyle bilimsel çalışmalar neticesinde yönetmelikler oluşturula oluşturula bugüne kadar gelindi.

Yapı denetim kuruluşları da bu yönetmeliklerden en fazla etkilenen sektörler arasında yerini almıştı.

Bağımsız olması gereken yapı denetim firmaları, 2019'a kadar müteahhide ve belediyeye bağlı olmuşlardı.

Çünkü, müteahhit de belediye de çalışmak istediği yapı denetim firmasını kendisi seçiyordu.

Allah'tan bu durum bir havuz sistemi ile çözüldü. (UYDS)

Artık ne belediye ne de müteahhit kendi denetçisini seçemiyordu.

Ancak bu sistem yapı denetimi satın almaya engel değildi.

Ne de olsa yapısını denetleyecek kişi de bir insandı. İhtiyaçları vardı, ihtiyacından fazlasına da ihtiyacı olabilirdi...

Müteahhit, fazladan 2 daire yapsa, ne olurdu ki? Proje bir şekilde yapılan yapının üzerine uydurulur nasıl olsa...

Müteahhit, yaptığı 2 dairden birinin fiyatını dağıtsa mesela...

Muhtemelen şöyle bir durum söz konusu olacaktır:

Müteahhit, yapı denetim firmasına; "Sen bu 2 daireyi görme ben sana şu kadar para ödeyeyim."

Yapı denetim firması, "Ben görmeyeyim ama bir de belediyedeki yapı kontrol müdürlüğünün görmemesi lazım. Eğer görürse ben büyük ceza ödemek zorunda kalırım."

Yapı kontrol müdürlüğü, "Tamam benim memurum fazladan yaptığın 2 daireyi görmesin ama aynı zamanda başkanımızın da görmemesi lazım."

Belediye Başkanı, "Tamam ben senin bu 2 katını görmeyeyim ama yapı denetim firmasını ayarlaman lazım önce"

Yani bu çarkı çevirebildiğimiz sürece, yönetmelikmiş, mevzuatmış çok da önemli değil!..

***

Hiçbir suç, tek taraflı değildir. Müteahhitten aykırılık talebi gelmese, belediye memurları ve başkanları bu aykırılığa göz yummasa, yapı denetim firması tek başına bu yanlışın içine girer mi?

Bence yapı denetim firmaları sadece tezgâha oturuyorlar.

Ve hepsi de değil, bu işten büyük paralar kazanmak isteyen çürük elmalar yapabiliyor bunu.

Varsayalım çok namuslu bir yapı denetim firmasına denk geldiniz. Yapılan aykırılığı feshetme hakkı var. Ancak, nasıl feshedebilir?

Neden çekildiğini açık açık raporlaması gerekiyor. Fakat burada yine belediye devreye giriyor. Diyor ki belediye memuru; "O rapora yapıya aykırı imalat yazarsanız, benim işlem yapmam gerekir. Beni uğraştırırsınız. Lütfen öyle yazmayın." Buradaki 'lütfen' tabii ki, kibarlık değil tehdittir. Bu cümlenin altında sana bu ilçede iş yaptırmam anlamına gelebilir... Bu yüzden eller de kollar da bağlanabilir.

***

Mesela, inşaatlarda neden şantiye şefi olmaz halen daha bilemiyorum...

Şantiye şefi sadece imza atmak için gitmemeli inşaatlara. Yapı denetimin mühendisleri ustayla birebir muhatap olmalı. Yanlış giden bir şeyleri korkusuzca raporlayarak söyleyebilmeli... Ancak şu anda, yanlış yapılan yapıyı söyledikleri için ölümle tehdit ediliyor, yaralanıyor veya kovalanıyorlar...

***

Şimdi yukarıda yazdıklarım çerçevesinde yapı denetimleri tekrar değerlendirin...

Yapı denetim firmaları imza attıkları yapılardan 15 yıl sorumludur. Yani 15 yıl içerisinde yapı deprem veya başka bir nedenle yıkılırsa ceza yiyebilirler.

Aslında kendilerini riske de atmış oluyorlar...

Peki bu kadar risk, bu kadar ucuz olur mu?

Olmaz.

Olmuyor...

Rüşvet dümeni de zaten bu şekilde başlıyor...


(16.02.2023 - Başka Gazete)